طاعون ریوی چیست؟ علائم، نحوه انتقال، درمان و ماجرای روسیه

طاعون ریوی (Pneumonic Plague) یکی از شدیدترین اشکال بیماری طاعون است که توسط باکتری Yersinia pestis ایجاد می‌شود. برخلاف برخی مطالب منتشرشده در فضای مجازی، طاعون یک بیماری جدید یا ویروسی نیست و سال‌هاست در پزشکی شناخته شده است.

در روزهای اخیر، مرگ یک کارمند ۲۸ ساله در یک مؤسسه تحقیقاتی ضدطاعون در ایرکوتسک روسیه، توجه زیادی را به احتمال طاعون ریوی جلب کرده است. با این حال، بر اساس اطلاعات موجود، علت مرگ این فرد پنومونی با علت نامشخص اعلام شده و ابتلا به طاعون ریوی هنوز به‌طور قطعی تأیید نشده است.

طاعون ریوی چیست؟

طاعون به‌طور کلی سه شکل اصلی دارد:

• طاعون خیارکی (Bubonic plague)
• طاعون سپتی‌سمیک (Septicaemic plague)
• طاعون ریوی (Pneumonic plague)

در طاعون ریوی، باکتری Yersinia pestis ریه‌ها را درگیر می‌کند. این نوع بیماری می‌تواند به‌صورت اولیه، در اثر استنشاق ذرات عفونی، ایجاد شود یا در اثر پیشرفت سایر اشکال طاعون به وجود آید.

طاعون چگونه منتقل می‌شود؟

طاعون خیارکی معمولاً از طریق گزش کک آلوده منتقل می‌شود و در برخی شرایط تماس با بافت یا مایعات بدن حیوان آلوده نیز می‌تواند باعث انتقال شود.

اما در طاعون ریوی، مسئله مهم‌تر انتقال انسان به انسان است.

فرد مبتلا به طاعون ریوی می‌تواند هنگام سرفه و تولید ترشحات تنفسی، باکتری را به افراد دیگری که تماس نزدیک با او دارند منتقل کند.

با این حال، طاعون ریوی را نباید از نظر میزان انتقال با بیماری‌هایی مانند سرخک یکسان دانست؛ انتقال معمولاً با تماس نزدیک با فرد مبتلا ارتباط دارد.

علائم طاعون ریوی چیست؟

این بیماری می‌تواند نسبتاً سریع پیشرفت کند. علائم مهم آن عبارت‌اند از:

• تب و لرز
• سردرد و ضعف شدید
• سرفه
• تنگی نفس
• درد قفسه سینه
• تولید خلط
• گاهی خلط خونی

به دلیل سرعت پیشرفت بیماری، طاعون ریوی در صورت شک بالینی نیازمند ارزیابی و درمان سریع است.

آیا طاعون ریوی کشنده است؟

بله، طاعون ریوی درمان‌نشده می‌تواند بسیار خطرناک و کشنده باشد.

اما نکته مهم این است که طاعون یک بیماری باکتریایی و قابل درمان با آنتی‌بیوتیک است. تشخیص سریع و شروع به‌موقع درمان می‌تواند پیامد بیماری را به شکل قابل توجهی بهبود دهد.

در موارد مشکوک، درمان نباید صرفاً به دلیل انتظار برای نتیجه نهایی آزمایش به تأخیر بیفتد.

ماجرای اخیر روسیه چیست؟

یک کارمند ۲۸ ساله مؤسسه تحقیقات ضدطاعون در ایرکوتسک روسیه پس از ابتلا به پنومونی جان خود را از دست داد.

با توجه به محل کار این فرد و احتمال مواجهه با عوامل بیماری‌زا، افراد در تماس تحت نظارت قرار گرفتند و بررسی‌های آزمایشگاهی و اپیدمیولوژیک آغاز شد.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:

قرنطینه یا تحت نظر گرفتن افراد به معنی تأیید طاعون نیست.

بر اساس اطلاعات منتشرشده، تاکنون ارتباط قطعی میان مرگ این فرد و Yersinia pestis  تأیید نشده و شواهدی از یک زنجیره گسترده انتقال طاعون ریوی نیز گزارش نشده است.

بنابراین در حال حاضر، عبارت‌هایی مانند «شیوع یک بیماری جدید در روسیه» یا «همه‌گیری طاعون در روسیه» از نظر علمی دقیق نیستند.

آیا طاعون ریوی برای کشورهای منطقه خطر دارد؟

در شرایط فعلی، شواهدی از یک تهدید گسترده منطقه‌ای وجود ندارد.

در صورت تأیید یک مورد طاعون ریوی، مهم‌ترین نگرانی به افرادی مربوط می‌شود که با بیمار مبتلا تماس نزدیک داشته‌اند. شناسایی سریع موارد، پایش تماس‌ها و درمان به‌موقع از مهم‌ترین اقدامات کنترل بیماری هستند.

جمع‌بندی

طاعون ریوی بیماری جدیدی نیست؛ بلکه یکی از اشکال شدید بیماری ناشی از Yersinia pestis  است.

این بیماری می‌تواند سریع پیشرفت کند و در صورت عدم درمان خطرناک باشد، اما با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب آنتی‌بیوتیکی قابل درمان است.

در مورد اخیر روسیه نیز، تا زمان تأیید آزمایشگاهی، نباید یک مورد پنومونی با علت نامشخص را به‌عنوان «شیوع طاعون ریوی» معرفی کرد.

علم یعنی بین یک احتمال، یک خبر و یک واقعیت تأییدشده تفاوت قائل شویم.

دکتر مجید امانی، عضو شورای علمی مشکات